Þessi síða er þáttur í ítarmenntunarnámskeiði Skruddu

Öllum meðlimum Skruddu er frjáls þáttaka í námskeiðinu

(Síðast breytt 26.12.00.)
(Öll réttindi áskilin. © Skrudda)

MAT Á NÀMSGÖGNUM

Á þessari síðu fer fram eftirgrennslunarnám (PBL = Problem Based Learning)
í samvinnu allra þáttakenda í námskeiðinu. Þáttakendur eru beðnir að kynna sér námsgögn og grandskoða þau út frá notagildi þeirra við móðurmálskennslu erlendis og annarsmálskennslu. Vinsamlegast sendið inn athugasemdir ykkar hér.
Þær verða síðan birtar á þessari síðu.
 
Námsgagnastofnun
Hentug námsgögn (Leiðarvísir Skruddu)

Það hefur komið fram í umræðum og netskiptum milli kennara, sem fást við móðurmálskennslu íslenskumælandi nemenda erlendis, að það er mjög erfitt að fá hentug námsgögn. Námsgögn, sem eru framleidd á Íslandi, eru oft of erfið fyrir nemendur búsetta erlendis, eða of fjarri þeirra reynsluheimi.

Það er í verkahring margra móðurmálskennara erlendis að panta námsgögn. Hér fylgir samantekt á nokkrum matsatriðum, sem hægt er að beita við val og mat á námsgögnum handa íslenskumælandi nemendum erlendis.


Heimablinda eða heimsmál?

Í íslensku er það nokkuð algengara en í öðrum málum, að notuð séu orðtök, máltæki, málshættir og tilvitnanir án frekari skýringa. Mörg þessara orðatiltækja eru torskiljanleg, nema lesandinn hafi þekkingu á menningarlegu baksviði þeirra. En það er gert ráð fyrir því að "allir" skilji, hvað átt er við.

Þeir, sem hafa notað málið, hafa vanist því að allir viðmælendur þeirra og lesendur lifi í sama reynsluheimi, hafi sama orðaforða og þekki sömu persónur og aðstæður. Tjáskipti við viðmælendur og lesendur frá öðrum málhverfum og reynsluheimum krefst hins vegar meiri alhæfingar á máli og orðaforða.

Íslenskumælandi nemendur erlendis lenda hér oft í erfiðleikum. Marga texta þarf að útskýra á einfaldari íslensku. Það væri vel reynandi fyrir námsgagnahöfunda að snúa hluta af textunum yfir á ensku
til þess að athuga, hversu flókið mál þær hafa notað.

Með þessu er ekki sagt að Íslendingar eigi að forðast að byggja bókmenntir og námsgögn á innlendum aðstæðum. Hér er eingöngu sagt, að við val námsgagna fyrir íslenskumælandi nemendur erlendis þarf að gæta þess, að þau séu skiljanleg, eða að möguleikar séu fyrir hendi til þess að skýra textana.

Dæmi:
"eftirleitir"   "að fara í hundana"     "að fá sér kríu"  "að fitja upp á e-u"     "fjörkálfur"
"að fleyta kerlingar"    "að færa út kvíarnar"  "föðurlandsbuxur"   "að ganga fyrir gafl"
"að gera því skóna" "grallaralaus"   "grýlukerti"    "hallærisplan"    "heimaríkur hundur"
"að hátta sig"   "heimaalningur"    "hret"  "að koma einhverju fyrir kattarnef"  "að lenda í ógöngum"
"lestrarhestur"    "á næstu grösum"  "óðfluga"  "ófærð"   "sauðþrár"      "sigla hraðbyri"     "skafrenningur"      "að stíga ölduna"    "að taka af skarið"        "að teygja lopann"    "tíkarlegt"        "tryllitæki"    "upp á eigin spýtur"  "að vera af íslensku bergi brotinn"     "að vera á flæðiskeri staddur"
"að vera á þeim buxunum að....."     "að verða strandaglópur" "að þæfa málið"  "að æra óstöðugan"  "örverpi"


Íslensk og alþjóðleg fræðiorð:
Flestir íslenskumælandi nemendur erlendis ganga í skóla í búsetulandinu og hafa byggt upp forða sinn af fræðiorðum á máli þess. Það þarf að kynna þeim íslensku fræðiorðin, og tengja þau við samsvarandi orð í máli búsetulandsins, t.d. með glósum til þess að útskýra tengsl þeirra við viðeigandi hugtök.

Skólabók eða unglingabók?
Sú stefna ryður sér nú til rúms, að best sé að þjálfa lestrargetu barna og unglinga með lestri barnabóka og unglingabóka í samræmi við hæfni og áhuga. Lestrarbækur og safnrit, sem ætluð eru til skólanota, eru oft byggð á samhengislausum bútum úr stærri ritverkum og gefa lesandanum ekki færi á að lifa sig inn í söguheildina.

Textar ætlaðir til lestrar fyrir nemendur, þurfa helst að vera heildstæðir, hafa upphaf, sem vekur áhuga lesandans, söguþráð með stígandi spennu, sem hvetur til áframhaldandi lesturs, fyndið ívaf, og gjarnan óvænt sögulok, (eða "klettahengju", ólokinn söguþráð eða ráðgátu, sem neyðir lesandann til þess að lesa næstu bók).


Létt eða erfitt mál:
Lesefni má ekki vera það erfitt, að það sé nemandanum ofviða eða óskiljanlegt. Það getur leitt til þess að nemandinn gefst upp. Lesefnið á heldur ekki að vera það létt, að nemandinn skilji það fyrirhafnarlaust. Besta lesefnið er það sem nemandinn skilur næstum ; að hún nái samhengi og aðalinntaki textans, og fái örfá ný orð að bæta í orðaforða sinn.

Íslenskt eða alþjóðlegt
Það skiptir litlu máli hvort íslenskumælandi börn erlendis fái íslenskar eða alþjóðlegar barnabækur til lestrar. Aðalatriðið er að bækurnar séu spennandi og skemmtilegar og að textinn sé laus við heimablindu. Bækur sem í er mikið af íslensku mæltu hversdagsmáli eru auðskiljanlegaar og málörvandi. Bækur sem eru byggðar á séríslenskum  reynsluheimi, til dæmis sauðfjárrækt, heyskap eða sjósókn, þarfnast skýringa og kynningar og þurfa að vera mjög spennandi og skemmtilegar til að börnin tileinki sér þær.

Dæmi: "N.N." er 12 ára dóttir læknis og tölvunarfræðings. Hún hefur áhuga á rappi og hipphoppi. Hún er herská jurtaæta og vill friða öll dýr. Hún hefur aldrei komið til Íslands nema að sumarlagi. Ef henni er boðin bók um íslenska unglinga í sveit fyrir hundrað árum síðan, getur hún ekki byggt á eigin reynslu. Hún veit til dæmis ekki, hverning lyktin er af nýslegnu heyi eða hvernig fjósalykt er, ekki hvernig noðanhríðin bítur í vangana eða hvernig það er að vaða uppfyrir í mýrarfeni. Réttum og sláturtíð myndi hún líkja við ofsóknir nasista. Hún er líkleg til að velja alþjóðlega unglingabók í staðinn.

Alþjóðlegar barna og unglingabækur eru mjög aðgengilegar íslenskumælandi nemendum erlendis. Þau hafa oft lesið þær á máli dvalarlandsins og eru því sjaldan í vandræðum með orðaforða. Þær eru byggðar á reynsluheimi, sem er öllum börnum jafn kunnur. Þar að auki er hægt að ræða þær við skólafélaga, sem ekki tala íslensku.


Ritunarferli og hópvinna.

Stafsetning í samskiptum.

Málfræði í samhengi.